İç Anadolu'da sonbahar ekim dönemi başlarken çiftçiler, tarlalarının ihtiyacını artık cep telefonlarından öğreniyor. Bölgedeki üreticilerin kurduğu Anadolu Tarım Teknolojileri Kooperatifi'nin başlattığı dijital toprak analizi uygulamasına bu sezon 3 bin 200 çiftçi katıldı.
Sistemde çiftçiler, tarlalarından aldıkları toprak örneklerini kooperatifin toplama noktalarına bırakıyor. Laboratuvarda incelenen örneklerin sonuçları, birkaç gün içinde tarlanın konum bilgisiyle eşleştirilerek telefona gönderiliyor. Raporda toprağın besin değerleri, nem durumu ve hangi gübreden ne kadar kullanılması gerektiği sade bir dille yer alıyor.
Gübrede yüzde 20 tasarruf
Geçen yıl pilot olarak uygulanan sistemin sonuçları, katılımcıların gübre kullanımını ortalama yüzde 20 azalttığını, verimde ise kayıp yaşanmadığını gösterdi. Bazı parsellerde doğru besin dengesinin sağlanmasıyla dekar başına verimin yüzde 8'e kadar arttığı kaydedildi.
Kooperatifin danışmanlarından Ziraat Mühendisi Murat Ertekin, uygulamanın en büyük katkısının "tahmin yerine ölçüm" olduğunu söyledi:
Çiftçimiz yıllardır babasından gördüğü miktarda gübre atıyordu. Oysa her tarla, hatta aynı tarlanın farklı köşeleri bile birbirinden farklı. Ölçerek çalıştığınızda hem cebinizdeki para hem de toprağınızın sağlığı korunuyor.
Uygulama, ekim takvimi ve hava tahminlerini de tek ekranda topluyor. Toprak neminin ekim için uygun seviyeye geldiği günler, çiftçilere bildirim olarak iletiliyor. Kooperatif, internet erişimi zayıf köyler için aynı bilgilerin kısa mesajla da gönderildiğini belirtiyor.
Bölgedeki üreticiler, sonbahar yağışlarının zamanında başlamasıyla ekim çalışmalarının planlandığı gibi ilerlediğini ifade ediyor. Kooperatif, önümüzdeki yıl uygulamayı nohut ve mercimek gibi baklagil ürünlerini de kapsayacak şekilde genişletmeyi hedefliyor.
Kooperatif, uygulamanın kullanımını kolaylaştırmak için köylerde eğitim toplantıları da düzenliyor. Özellikle ileri yaştaki üreticiler için hazırlanan basılı rehberlerde, raporların nasıl okunacağı örneklerle anlatılıyor. Genç çiftçilerin ise uygulamayı kısa sürede benimsediği ve aile büyüklerine de yardımcı olduğu görülüyor.
Toprak örneklerinin analiz edildiği laboratuvar, sezon boyunca günde 400'e yakın numuneyi inceleyebilecek kapasitede çalışıyor. Sonuçların hızlı ulaşması, çiftçilerin ekim ve gübreleme kararlarını zamanında vermesini sağlıyor. Kooperatif, gelecek sezonda ikinci bir laboratuvar açarak bu kapasiteyi artırmayı planlıyor.
Uygulamaya katılan çiftçilerden Ali Rıza Demirkol, geçen yıl gübre giderinin belirgin şekilde düştüğünü, buna rağmen hasadın beklentisinin üzerinde geldiğini anlatıyor. Demirkol, bu yıl çevresindeki köylerden pek çok üreticinin de sisteme katılmak için kooperatife başvurduğunu söylüyor.
Tarım ekonomistleri, girdi maliyetlerinin yükseldiği bir dönemde bu tür ölçüme dayalı uygulamaların küçük ve orta ölçekli üreticiler için önemli bir avantaj sağladığını vurguluyor. Dijital araçların yaygınlaşmasıyla birlikte kırsal kesimde üretim planlamasının daha öngörülebilir hale gelmesi bekleniyor.
Uzmanlar, gübre kullanımının azalmasının yalnızca maliyeti düşürmekle kalmayıp yeraltı sularının korunmasına da katkı sağladığını vurguluyor.